وکیل حجت اله کریمیان

وکیل پایه یک دادگستری (اصفهان)
وکالت تخصصی در دعاوی کیفری

موبایل: 09132100173

مجتبی محمدی

وکیل پایه یک دادگستری (تهران)

موبایل: 09126095750

دکتر علی باغانی

وکیل پایه یک دادگستری (تهران)

موبایل: 09121279417
تلفن: 02188923854

نریمان کازرونی

وکیل پایه یک دادگستری (تهران)

موبایل: 09121340411

حقوق مدنی – جلد1 الف

فصل دوم در حیوانات ضاله - بهترین وکیل ملکی تهران

[تعداد: 0   میانگین: 0/5]

اشاره

ماده «170» قانون مدنی: «حیوان گمشده (ضاله) عبارت از هر حیوان مملوکی است که بدون متصرف یافت شود، ولی اگر حیوان مزبور در چراگاه یا نزدیک آبی یافت شود یا متمکن از دفاع خود در مقابل حیوانات درنده باشد، ضاله محسوب نمیگردد».

چنانکه از ماده «170» معلوم میشود شرایط حیوان ضاله عبارت است:

1- حیوان باشد- منظور ماده از حیوان چنانکه از عبارت (در چراگاه یا نزدیک آبی یافت شود) حیوانات علفخوار هستند که بوسیلۀ چریدن زندگانی مینمایند از قبیل شتر، گاو و گوسفند و شامل حیوانات دیگر مانند طیور، سگ شکاری و امثال آنها نمیشود. بنابراین حیوانات غیر علفخوار در صورتی که پیدا شود از اشیاء پیدا شده محسوب است و مشمول مواد «162» الی 169 قانون مدنی میباشد، مگر آنکه جمله (در چراگاه یا نزدیک آبی یافت شود) را قید احترازی نگرفته و گفته شود که قانون صفت حیواناتی که معمولا برای استفاده نگاهداری میشود ذکر کرده است. بنابراین، ماده شامل کلیه حیوانات خواهد بود و کلمه (هر حیوان) مذکور در ماده هم این امر را تأیید مینماید منظور از حیوان حیوان زنده است و هرگاه کشته شده باشد مانند شکار و ماهی دودی در حکم اشیاء پیدا شده میباشد.
فقهای امامیه بر دو قولند: قول مشهور حیوان ضاله را عبارت از شتر، گاو و گوسفند میداند و بقیه حیوانات لقطه محسوب میشوند، و قول دیگر هر حیوان مملوکی که بدون متصرف یافت شود ضاله میشمارد.
2- مملوک باشد- یعنی در ملکیت اشخاص باشد و علم باعراض مالک از آن حاصل نشود. کلیه حیوانات اهلی در ملکیت اشخاص میباشد و همچنین است حیوانات غیر اهلی که بر آن علامت مالکیت از قبیل قلاده در گردن یا حلقه در پا باشد.

3- بدون متصرف باشد- یعنی کسی آن را تحت استیلا نداشته باشد. حیواناتی که معمولا در تابستان در چراگاهها آزاد بسر میبرند مانند اسبهای ایلخی یا شترهای ایلات و عشایر، بدون متصرف محسوب نمیشوند.

4- در چراگاه و نزدیک آب نباشد- منظور از عبارت مزبور آنست که حیوان نتواند بوسائل طبیعی بخودی خود غذا بدست آورده و ادامۀ حیات دهد، و در صورتی که آن حیوان نزدیک آب یا چراگاه است در مقابل حیوانات درنده متمکن از دفاع نباشد بطوری که هرگاه در محلی که پیدا شده بماند احتمال آن رود که دچار درندگان گردد و نتواند با آنها مبارزه نماید و یا فرار اختیار کند مانند اسب، گاو نر، و آهو و امثال آن که قادر بمبارزه یا فرار میباشد.
بنابر آنچه گفته شد هرگاه یکی از شرایط مذکور در بالا در حیوان یافت نشود ضاله نمیباشد.

تکلیف پیدا کنندۀ حیوان ضاله

1- هر کس حیوان ضاله را پیدا نماید، بدستور مادۀ «171» قانون مدنی باید آن را بمالک آن رد کند و اگر مالک را نشناسد باید آن را بحاکم یا قائم مقام او تسلیم نماید و الا ضامن خواهد بود و اگر چه آن را بعد از تصرف رها کرده باشد و در این صورت مالک میتواند بدل آن را از او بخواهد. در صورتی که حاکم پس از تجسس، مالک را نیابد آن حیوان از اموال مجهول المالک میباشد و بدستور ماده «28» قانون مدنی بمصرف فقرا میرسد.
2- در مدتی که حیوان ضاله برای رسانیدن آن بمالک یا حاکم و قائم مقام او در تصرف پیداکننده است، پیداکننده میتواند هزینه‌های لازم برای نگاهداری او را از مالک بخواهد، زیرا پیداکننده حیوان را برای حفظ منافع مالک از محل بی‌آب و علف و دندان درندگان رهائی داده، اینست که بند دوم ماده «172» قانون مدنی میگوید: «هرگاه حیوان ضاله در نقاط غیر مسکونه یافت شود پیداکننده میتواند مخارج نگاهداری آن را از مالک مطالبه کند مشروط بر اینکه از حیوان انتفاعی نبرده باشد و الا مخارج نگاهداری با منافع حاصله احتساب و پیداکننده یا مالک فقط برای بقیه حق رجوع بیکدیگر را خواهد داشت» چنانکه هرگاه حیوان ضاله گاو ماده و مالک او در 25 فرسخی میباشد و چهار روز برای رساندن آن بمالک لازم است و پیداکننده در این چهار روز شیر او را بدوشد، قیمت چهار روز شیر باید احتساب شود. در صورتی که پیداکننده، حیوان ضاله را بقصد تملک خود چند روزی نگهداری نماید و سپس پشیمان گردد و تصمیم بگیرد آن را بمالک و هرگاه نشناسد بحاکم یا قائم مقام او بدهد حق مطالبۀ هزینۀ نگاهداری او را نخواهد داشت، چنانکه در باب غصب گذشت، زیرا متصرف مزبور غاصب محسوب میشود.
آنچه گذشت در مورد حیوان ضاله بود ولی در صورتی کسی حیوان بدون متصرفی را در چراگاه یا نزدیک آبی بیابد که متمکن دفاع از خود در مقابل حیوانات درنده باشد، آیا میتواند آن را تصرف نماید یا تصرف در مال غیر است و ضامن خواهد بود؟

فقهاء امامیه دارای عقاید مختلفی هستند: عدۀ بر آنند که پیداکننده میتواند آن حیوان را بقصد رسانیدن بمالک بگیرد، زیرا عمل مزبور احسان بشمار میرود، و بعضی آن را حرام میدانند، زیرا با احتمال تلف نشدن حیوان، گرفتنش تصرف در مال غیر بدون اجازه قانون میباشد. بنابر دو نظر مزبور متصرف ضامن حیوان است تا آن را بمالک و در صورت تعذر بحاکم و یا قائم مقام او برساند و حق مطالبۀ هزینۀ نگاهداری آن را نیز نخواهد داشت، عدۀ دیگر گرفتن حیوان را برای رسانیدن بمالکش ترجیح داده واجب و یا مستحب میدانند و پیداکننده باید در اولین فرصت آن را بمالک و در صورتی که نشناسد بحاکم و یا قائم مقام او تسلیم نماید. بنابراین قول، پیداکننده ضامن
نخواهد بود و میتواند هزینۀ نگاهداری را از مالک بخواهد، مگر آنکه قصد داشته باشد که آن را بمالک و یا حاکم تسلیم نکند که در این صورت ضامن و حق مطالبۀ مخارج نگاهداری را نخواهد داشت. ماده «172» قانون مدنی که میگوید: «اگر حیوان گم شده در نقاط مسکونه یافت شود و پیداکننده با دست رسی بحاکم یا قائم مقام او آن را تسلیم نکند حق مطالبۀ مخارج نگاهداری آن را از مالک نخواهد داشت».

پیروی از قول اخیر نموده است، زیرا مفهوم ماده آنست که چنانچه آن را تسلیم کند حق مطالبه مخارج را دارد. قانون مدنی در ماده «172» دو کلمۀ مسکونه و غیر مسکونه را استعمال نموده که در مواد قبل سابقه نداشته است. منظور قانون از کلمه غیر مسکونه با توجه بشرحی که در ماده «170» راجع بحیوان ضاله میدهد عبارت است از محلی که چراگاه و نزدیک آب نباشد زیرا هر محلی که آب یافت شود و چراگاه باشد نوعاً مسکون خواهد بود و مسکونه بر خلاف آنست. چون بیان امر بکلمۀ مسکونه و غیر مسکونه ساده‌تر میبود قانون آن دو کلمه را آورده است تا دچار تطویل عبارت نگردد.

حیوانی که داخل در خانۀ انسان میشود مانند مرغ، کبوتر، قناری، طوطی و امثال آن که صاحبش شناخته نمیشود از عنوان ضاله خارج میباشد و داخل عنوان مجهول المالک است. بنابراین پس از جستجو و تحقیق از همسایگان و کسانی که احتمال میرود متعلق بآنها باشد چنانچه مالک آن پیدا نشود، طبق مادۀ «28» قانون مدنی بوسیلۀ حاکم بمصرف فقرا میرسد.

باب پنجم در دفینه – بهترین وکیل ملکی ایران